home » nieuws » Mentaal verzuim: 'ja' zeggen, 'nee' doen.

Nieuws

arbo & verzuim

Mentaal verzuim: 'ja' zeggen, 'nee' doen.

27 januari 2006

Mentaal verzuim kost kapitalen en het tast de slagkracht van organisaties aan. Ondernemingen kunnen er letterlijk aan kapot gaan, omdat medewerkers zich niet meer verantwoordelijk voelen voor de organisatie als geheel.

Mentaal verzuim remt de groei van bedrijven en organisaties. Veel reorganisaties en kostenbesparingen hebben geleid tot een toename van mentaal verzuim. Niemand lijkt verantwoordelijk voor dit kostbare fenomeen, dat energie en vermogen uit mensen en organisaties zuigt.

Met de juiste aanpak van mentaal verzuim valt minimaal het drievoudige te verdienen dan met de aanpak van ziekteverzuim . De inzetbereidheid van mensen neemt toe, waardoor langer werken niet noodzakelijk is als oplossing van de huidige economische problemen.

Mentaal verzuim is het resultaat van een te groot spanningsveld tussen organisatiegedrag en persoonlijk gedrag dat niet herkend of eenvoudig ontkend wordt. Het leidt tot het collectief verzaken van taken, verantwoordelijkheden en gemaakte afspraken. In zo'n organisatie heerst een houding die onvrede en onrust laat doorwerken naar onbedoelde onwil door een toenemend onvermogen en onmacht.

Ongewenst mentaal verzuim kan voor collega's en managers ongemerkt al gauw oplopen van drie tot zes keer de omvang van het ziekteverzuimpercentage. Een procent mentaal verzuim, ook wel het voorportaal van vermijdbaar ziekteverzuim genoemd, is circa drie keer duurder dan een procent ziekteverzuim . De mentaalverzuimkosten (de niet aan het resultaat bijdragende loon- en consequentiekosten) variëren in bedragen die vergelijkbaar zijn met een bedrag tussen de twintig procent en tachtig procent van de bruto loonsom.

Managers en medewerkers zijn steeds meer tijd kwijt aan de gevolgen van mentaal verzuim en het daaruit voortvloeiende disfunctioneren van de organisatie. Grote bedrijven erkennen inmiddels de forse omvang van mentaal verzuim in hun organisatie.

Het ziekteverzuim is gedaald máár van een aantal grote organisaties die aan de buitenkant redelijk lijken te functioneren, melden managers en medewerkers 30 tot 40 procent mentaal verzuim en ze staan daar onmachtig tegenover. Draagvlak voor noodzakelijke veranderingen neemt af. Er ligt een duidelijke relatie tussen mentaal verzuim en het onderzochte falen van innovaties (drie vierde faalt geheel of gedeeltelijk) en verandertrajecten.

Een rekenvoorbeeld van mentaal verzuim:

Een dienstverlenende organisatie met 1800 medewerkers en een omzet van 120 miljoen euro met een ziekteverzuimpercentage van 6,8 procent en een personeelsverloop van 12,5 procent is vergeleken met 'een mentaal schone organisatie'. In een mentaal schone organisatie is ongeveer tien procent mentaal verzuim juist gezond voor optimaal functioneren naast nog eens tien procent persoonlijke tijd. In deze organisatie, met dertig procent vastgesteld ongewenst mentaal verzuim, gaat jaarlijks 70 miljoen euro verloren, waarvan circa 58 miljoen euro vermijdbare verspilling is. Het feitelijke mentaal verzuim ligt overigens ongeveer een derde hoger dan de genoemde dertig procent.

Voorbeeld twee:

Een gemeentelijke organisatie met 400 medewerkers meldt 9 procent ziekteverzuim en daarbovenop 40 procent vermoed mentaal verzuim. Medewerkers aldaar moeten in het kader van een bezuinigingsoperatie 0,20 cent gaan betalen voor een kopje koffie, terwijl in deze organisatie jaarlijks 18 miljoen euro verloren gaat als gevolg van dit mentaal verzuim.

De externe mentaalverzuimkosten, zoals klant-, omzet- en imagoverlies, zijn in beide voorbeelden overigens nog niet meegenomen. De omvang van zulke bedragen maakt duidelijk hoe bepalend mentaal verzuim is voor het verschil tussen winst of verlies. Het grootste verlies is echter niet tastbaar noch concreet: afnemend geloof en vertrouwen.

Onder de aanhoudende druk van steeds sneller ontwikkelende informatie, markten en economie keren bedrijven en organisaties zich meer naar binnen. Die druk wordt doorgeschoven naar individuele managers en medewerkers. De ene na de andere reorganisatie zorgt voor aanhoudende veranderingen. Posities verschuiven, functies vervallen en er wordt meer en meer in kosten gesneden en nog meer op ratio gestuurd. Door deze besparingen verarmen de condities, terwijl de (overlevings)noodzaak tot beter presteren toeneemt. Tussen het organisatiegedrag, dat grilliger en onbetrouwbaarder wordt, en persoonlijk gedrag neemt een spanningsveld toe waarop mensen hun gedrag gaan aanpassen. Gevolg daarvan is dat de informatie- en communicatiestromen hiaten gaan vertonen. Verbindingen worden onduidelijker en zorgen voor wachttijden, niet uitkomende verwachtingen en dus teleurstellingen.

De informatie die wel doorkomt wordt vertekend of gekleurd omdat mensen informatie bij zich gaan houden. Want wie sleutelinformatie bij zich houdt, staat sterker in persoonlijk beter presteren. De natuurlijke balans tussen individuele belangen en het grotere organisatiebelang gaat meer en meer doorslaan naar het persoonlijke belang. Boven tafel lijken de zaken keurig geregeld - processen gedocumenteerd en gecertificeerd - maar onder tafel wordt bepaald hoeveel vermogen er daadwerkelijk wordt ingezet.

Een mentale schoonmaak van de organisatie kan niet met een zoveelste medewerkerstevredenheidsonderzoek. Want dat zegt niets over de verander- en inzetbereidheid. Een mentale schoonmaak van de organisatie herstelt geloof en vertrouwen en mobiliseert de wilbereidheid tot betere communicatie en er samen hélemaal voor te gaan. Échte commitment dus. Daarmee kan de in iedere organisatie aanwezige potentie (in de genoemde voorbeelden is dat respectievelijk 30 en 40 procent) weer ingezet worden. Dat is de oplossing en niet een aantal uren per week langer gaan werken, wat nu wordt gepropageerd. Want langer werken betekent een onderliggend probleem nog langer in stand houden. Terwijl mentaal verzuim vaak al de oorzaak is van overwerk.




Download het artikel 'Mentaal verzuim: 'ja' zeggen, 'nee' doen.' als PDF Download dit artikel als PDF

Vraagbaak

Overig nieuwsartikelen arbo & verzuim
> Bekijk alle nieuwsartikelen